Planując uprawy, skupiamy się na prawidłowej agrotechnice, nawożeniu i ochronie roślin. Często zapominamy jednak, że w glebie funkcjonują mikroorganizmy glebowe, które w naturalny sposób wspierają wzrost roślin i pomagają osiągać wyższe plony. To właśnie one odpowiadają za żyzność gleby, obieg pierwiastków i poprawę struktury gleby oraz wspierają naturalne procesy glebowe.
Żyzność gleby a organizmy glebowe
Żyzność gleby to jej zdolność do zaspokajania potrzeb pokarmowych i stwarza optymalne warunki rozwoju roślin. Wpływają na nią właściwości:
fizyczne,
chemiczne,
biologiczne,
biochemiczne.
Kluczową rolę odgrywa tu zawartość próchnicy, koloidów glebowych oraz aktywność organizmów glebowych. Dzięki nim gleba może magazynować wodę, powietrze i składniki mineralne.
Organizmy żyjące w wierzchniej warstwie gleby określa się mianem edafonu. Pełnią one funkcję „strażników” gleby, ponieważ odpowiadają za:
rozkład materii organicznej,
napowietrzanie gleby,
poprawę jej struktury.
Wśród nich znajdują się nie tylko mikroorganizmy, ale również dżdżownice, nicienie, glony i owady glebowe. Wszystkie te elementy tworzą zależny od siebie ekosystem – zaburzenie jednego ogniwa wpływa negatywnie na pozostałe.
Zdrowotność gleby zależy od kondycji mikroorganizmów glebowych.
Pożyteczne mikroorganizmy glebowe pełnią wiele istotnych funkcji poprawiających stan gleby.
Mikroorganizmy glebowe – bakterie i grzyby
Pożyteczne mikroorganizmy glebowe to przede wszystkim bakterie i grzyby. W jednym gramie gleby mogą występować nawet miliardy bakterii, z czego do 70% stanowią promieniowce. Co ciekawe to one odpowiadają za charakterystyczny zapach gleby po deszczu.
Rola mikroorganizmów w glebie:
rozkład i mineralizacja materii organicznej,
udostępnianie składników pokarmowych roślinom,
udział w tworzeniu próchnicy,
obieg azotu, fosforu, siarki i węgla,
detoksykacja gleby,
poprawa struktury gruzełkowatej.
Bakterie glebowe przodują w rozkładzie białek, natomiast grzyby celulozy. Na ich aktywność i rozwój ma wpływ wiele czynników środowiska, tj. odczyn gleby, zawartość substancji organicznych i poszczególnych pierwiastków, wilgotność, temperatura oraz sposób uprawy i ochrony roślin.
Bakterie brodawkowe – naturalne źródło azotu
Bakterie brodawkowe (rizobia) mają zdolność wiązania azotu atmosferycznego (N₂), dlatego ich rola to dostarczanie roślinom azotu. Należą do rodzajów:
Rhizobium,
Bradyrhizobium,
Azorhizobium,
Sinorhizobium.
Są to bakterie symbiotyczne, które występują w symbiozie głównie z roślinami bobowatymi tworząc na ich korzeniach charakterystyczne brodawki.
Choć bakterie brodawkowe naturalnie bytują w glebie, w celu zwiększenia plonów stosuje się szczepionki bakteryjne, zawierające odpowiednie szczepy bakterii dopasowane do danego gatunku roślin.
W glebie występują różne szczepy bakterii brodawkowych mają zdolność wiązania azotu atmosferycznego i wchodzą w symbiozę z roślinami bobowatymi.
Grzyby mikoryzowe to pożyteczne grzyby glebowe, które wchodzą w symbiozę z roślinami uprawnymi.
Grzyby mikoryzowe – naturalne wsparcie systemu korzeniowego roślin
Grzyby mikoryzowe to organizmy glebowe żyjące w ścisłej symbiozie z roślinami, odgrywające kluczową rolę w ich wzroście, rozwoju i zdrowiu. Tworzą one połączenie z systemem korzeniowym, które umożliwia efektywną wymianę substancji odżywczych pomiędzy rośliną a grzybem. Grzyby mikoryzowe to pożyteczne grzyby glebowe, które zasiedlają korzenie roślin i tworzą z nimi związek symbiotyczny zwany mikoryzą. W jego ramach roślina dostarcza grzybom związki organiczne, głównie cukry powstałe w procesie fotosyntezy. W zamian grzyby zwiększają zdolność roślin do pobierania: wody, fosforu, azotu, mikroelementów (np. cynku, miedzi).
Dzięki rozbudowanej sieci strzępek grzybni, grzyby mikoryzowe znacznie zwiększają powierzchnię chłonną systemu korzeniowego.
Wyróżnia się kilka podstawowych typów mikoryzy, różniących się sposobem współpracy pożytecznych grzybów glebowych z korzeniami roślin: mikoryza ektotroficzna, mikoryza endotroficzna, mikoryza ektendotroficzna. Mikoryza przynosi obopólne korzyści zarówno roślinom, jak i grzybom:
Korzyści dla roślin:
zwiększona zdolność pobierania wody i składników mineralnych,
lepszy wzrost i rozwój systemu korzeniowego,
większa odporność na suszę, choroby i stresy środowiskowe,
poprawa wykorzystania składników pokarmowych z gleby.
Korzyści dla grzybów:
dostęp do substancji organicznych będących źródłem energii,
stabilne środowisko do wzrostu i rozwoju.
Preparaty mikoryzowe są coraz częściej wykorzystywane w ogrodnictwie, sadownictwie i rolnictwie. Zawierają one żywe strzępki grzybni lub ich zarodniki, które po wprowadzeniu do gleby kolonizują system korzeniowy roślin.
Dżdżownice – inżynierowie gleby
Dżdżownice zasiedlają większość typów gleb, preferując gleby wilgotne, żyzne, bogate w materię organiczną oraz o odczynie gleby zbliżonym do obojętnego.
Odgrywają one bardzo ważną rolę w poprawie przepuszczalności i napowietrzania gleby, zwiększaniu zdolności do magazynowania wody, rozkładzie materii organicznej i resztek pożniwnych oraz ograniczaniu erozji gleby.
Produkty przemiany materii dżdżownic, bogate w kwasy humusowe, stanowią cenne źródło składników pokarmowych dla roślin.
Dżdżownice pełnią ważną rolę w budowaniu żyzności gleby.
Rolą nicieni jest regulowanie liczebności bakterii i grzybów w glebie.
Nicienie glebowe – regulatorzy biologiczni
Nicienie są najliczniejszą grupą zwierząt glebowych. Występują w cienkich warstwach wody otaczających cząstki gleby.
Ich rola polega na regulowaniu liczebności bakterii i grzybów, udziale w łańcuchu pokarmowym oraz wspomaganiu obiegu składników mineralnych.
Należy pamiętać, że obok gatunków pożytecznych występują również patogeny glebowe, czyli nicienie pasożytnicze, szkodliwe dla upraw.
Glony glebowe – fotosynteza w glebie
Glony glebowe to przede wszystkim przedstawiciele zielenic, okrzemek oraz sinic, które występują głównie w górnych warstwach gleby. Organizmy te zawierają barwniki, dzięki czemu mogą przeprowadzać proces fotosyntezy. Poprzez asymilację dwutlenku węgla oraz syntezę substancji organicznych wzbogacają gleby w białka i węglowodany, dostarczają tlenu korzeniom roślin i odkwaszają glebę (pochłaniają dwutlenek węgla).
Ponadto pewne gatunki sinic są zdolne do wiązania wolnego azotu, zaś inne, pomimo że w sposób bezpośredni nie uczestniczą w tym procesie, uaktywniają organizmy do tego zdolne (np. bakterie brodawkowe). Wytwarzają również kwasy organiczne, przez co przyczyniają się do rozpuszczenia połączeń wapnia w glebie.
W środowisku glebowym występują również glony.
Dla korzeni roślin uprawnych szkodliwe są pędraki.
Owady glebowe – pożyteczne i szkodliwe
W środowisku glebowym występują zarówno pożyteczne owady, jak i szkodniki. Do szkodników należą m.in.:
drutowce,
pędraki,
rolnice.
Natomiast pożyteczne owady, takie jak skoczogonki czy równonogi, uczestniczą w rozkładzie resztek roślinnych i tworzeniu humusu glebowego, czyli próchnicy.
Jak chronić mikroorganizmy glebowe?
Na rozwój organizmów glebowych ograniczający wpływ mają: monokultura, stosowanie środków ochrony roślin oraz nawożenie mineralne, jak również zbyt głęboka orka. Negatywnie oddziałuje także zbyt niskie pH gleby, które dodatkowo sprzyja rozwojowi drobnoustrojów patogenicznych.
Co więc zrobić, by zadbać o organizmy glebowe? Przede wszystkim, planując nasze uprawy, powinniśmy pamiętać o racjonalnym stosowaniu środków ochrony roślin oraz nawożeniu. Warto podkreślić, że wykorzystanie naturalnych nawozów oraz pozostawianie resztek pożniwnych korzystnie wpływa na rozwój pożytecznych organizmów glebowych. Niezwykle istotne jest również dbanie o prawidłowy rozkład resztek pożniwnych, co przyspiesza ich mineralizację i poprawia strukturę gleby. W tym zakresie wsparciem są produkty oparte na kwasach humusowych, takie jak Rosahumus czy Acti Humus Pro, które stymulują aktywność biologiczną gleby.
Równie ważna jest regulacja odczynu gleby – utrzymanie optymalnego pH sprzyja rozwojowi pożytecznych mikroorganizmów i ogranicza presję patogenów. W tym celu warto stosować nawozy wapniowe, np. ASX wapno granulowane, które skutecznie poprawiają właściwości chemiczne i biologiczne gleby.
Organizmy glebowe są kluczowym elementem żyznej gleby, ponieważ odpowiadają za rozkład materii organicznej, obieg składników pokarmowych oraz tworzenie próchnicy. Mikroorganizmy glebowe, grzyby mikoryzowe i bakterie brodawkowe zwiększają dostępność wody i składników mineralnych dla roślin, poprawiają strukturę gleby i ograniczają rozwój patogenów glebowych. Wspieranie aktywności biologicznej gleby poprzez prawidłowy płodozmian, nawożenie organiczne, ograniczenie intensywnej orki oraz utrzymanie optymalnego pH prowadzi do stabilniejszych plonów i większej odporności roślin na stres środowiskowy.
