Jak ocenić stan ozimin po zimie? Pierwsze kroki
Skuteczna uprawa ozimin wymaga rzetelnej oceny stanu roślin po zimie oraz szybkiej regeneracji poprzez precyzyjne nawożenie azotem, borem, wapniem i fosforem.
Pierwszy etap opracowywania strategii nawożenia wiosennego ozimin to prawidłowa ocena stanu plantacji na przedwiośniu. Doglebowe dostarczenie większości składników pokarmowych powinno rozpocząć się jeszcze przed wznowieniem wegetacji. Dlatego wstępną ocenę kondycji uprawy należy prowadzić jeszcze w okresie zimowym lub najpóźniej 2–3 tygodnie przed rozpoczęciem wegetacji. Prawidłowo wykonane czynności i obserwacje umożliwią określenie stanu roślin po zimie oraz podjęcie odpowiednich decyzji.
Ocena polowa – wstępna analiza roślin
Ocenę przezimowania roślin na polu przeprowadza się, gdy gleba jest całkowicie rozmarznięta, a temperatura dobowa przez kilka dni przekracza 5°C. W przypadku rzepaku polowa metoda szacowania plonu możliwego do osiągnięcia po zimie, polegająca na ustaleniu średniej obsady i średnicy szyjki korzeniowej roślin zdrowych i uszkodzonych, które potencjalnie można zregenerować, została opisana we wcześniejszym artykule “Rzepak ozimy po przejściach”. Trzeba jednak pamiętać, że ostateczną decyzję o stanie przezimowania roślin można podjąć dopiero po całkowitym stopnieniu śniegu i ruszeniu wegetacji. Wówczas należy powtórzyć ocenę, ponieważ często rośliny początkowo wyglądające na zdrowe po kilku dniach obumierają. Warto przy tym wiedzieć, że przy obsadzie roślin na poziomie 30 szt./m2 których średnica szyjki korzeniowej wynosi powyżej 1 cm, prognozowany plon to mniej więcej 4 tony z hektara.
Ocena przezimowania zbóż ozimych
Bardzo podobnie postępuje się w przypadku zbóż ozimych. Na plantacjach, idąc po przekątnej pola, należy wyznaczyć kwadraty o powierzchni 1 m2, a następnie określić w nich liczbę wszystkich zdrowych, martwych i przemrożonych roślin. Pomiary powtarza się minimum pięciokrotnie na małych plantacjach i nawet 20 razy na tych o powierzchni powyżej 10 ha. Otrzymane wyniki sumuje się i dzieli przez liczbę prób, uzyskując średnią. Podstawą do podjęcia decyzji o likwidacji uprawy jest nieodpowiednia obsada żywych roślin:
Jęczmień ozimy: poniżej 110 szt./m2 (stanowiska bardzo dobre) lub 150 szt./m2 (słabsze).
Pszenica ozima: 90–150 szt./m2 (kompleksy dobre) lub 110–180 szt./m2 (słabe).
Żyto i pszenżyto są gatunkami zdecydowanie bardziej odpornymi na wymarznięcia, więc problem ten zwykle ich nie dotyczy. Natomiast warto w tym okresie ocenić stan roślin pod względem objawów niedoborów poszczególnych składników pokarmowych, co ma duże znaczenie przy układaniu właściwego wiosennego programu nawozowego.
Test przezimowania – metoda domowa
Polowa ocena stanu plantacji po przezimowaniu może być niewystarczająca, ponieważ trudno jest tą metodą ustalić stopień uszkodzenia tkanek. W związku z tym dobrą praktyką jest wykonanie testu przezimowania. Jeszcze przed ruszeniem wegetacji należy pobrać z pola 10–20 roślin w rzędzie z 10 losowo wybranych fragmentów polu. Rośliny najlepiej pobrać z miejsc, które budzą najwięcej wątpliwości.
Metodyka testu dla rzepaku ozimego
W przypadku rzepaku przy wykopywaniu roślin należy zwrócić uwagę, aby miały one min. 5–7 cm górnego odcinka korzenia palowego i nieuszkodzony pąk wierzchołkowy. Umytym roślinom usuwa się liście, z wyjątkiem nierozwiniętych w rozecie, i zachowuje 5–7 cm górnego odcinka części korzeniowej, którą owija się gazą, bibułą lub ręcznikiem papierowym z utrzymaniem odpowiedniej wilgoci. Po kilku dniach przechowywania w temperaturze 22–25°C rośliny trzeba przekroić wzdłuż osi i ocenić ich wigor. Jeżeli pąk wierzchołkowy ma wyraźny przyrost liści, jego tkanka jest szklista i elastyczna, korzeń palowy szklisty, biały, a jego naskórek się złuszcza, to rośliny uznaje się za żywe.
Metodyka testu dla zbóż ozimych
W przypadku zbóż ozimych, wykopując rośliny, trzeba zwracać uwagę, aby nie uszkodzić węzła krzewienia. Rośliny należy oczyścić i przyciąć na wysokości mniej więcej 2 cm nad węzłem krzewienia. Jeśli chodzi o korzenie zbóż, to zawsze skraca się cały system korzeniowy. Tak przygotowane egzemplarze układa się w pojemniku na nasączonej wodą gazie lub papierze i pozostawia w ciemnym miejscu o temperaturze 22–25°C. Stan przezimowania roślin można sprawdzić już po upływie 24 godzin. Ocenia się je na podstawie długości przyrostu tkanki źdźbła:
Brak przyrostów: rośliny martwe.
Do 4 mm: słabe przezimowanie.
5–9 mm: dobre przezimowanie.
Powyżej 10 mm: bardzo dobre przezimowanie.
Skuteczne kondycjonowanie upraw i regeneracja po zimie
Po zimie plantacje upraw ozimych często nie wyglądają najlepiej, a podstawowym warunkiem uzyskania wysokich plonów ozimin jest ich szybki start wiosną, jak najszybszy rozwój systemu korzeniowego i części nadziemnej. Rośliny uszkodzone przez mróz, w kiepskiej kondycji po zimie nie są w stanie tego spełnić, więc we wczesnowiosennej strategii nawozowej nie można pominąć żadnego z elementów. Należy jak najszybciej dostarczyć uprawom azot w formie szybko działającej, a następnie przeprowadzić zabieg regenerujący, biostymulujący i odżywiający, najlepiej w jednej aplikacji. W procesach regeneracyjnych upraw ozimych po przezimowaniu kluczowe znaczenie mają trzy składniki pokarmowe – bor (B), wapń (Ca) i fosfor (P). Główną funkcją zabiegu regeneracyjnego jest wspomaganie wzrostu regeneracyjnego roślin, poprzez wpływ na podział komórkowy, polepszenie stabilności i funkcjonowania membran komórkowych, poprawę wykorzystania azotu, fosforu, potasu i magnezu.
Rola mikro i makroelementów w wiosennym starcie
Kluczowe składniki odżywcze niezbędne do regeneracji ozimin to:
Bor odgrywa zasadniczą rolę w regeneracji roślin, wspierając budowę ścian komórkowych, transport cukrów i wody, a także prawidłowy rozwój stożków wzrostu. Jego niedobór prowadzi do zahamowania wzrostu pędów oraz zwiększa prawdopodobieństwo ich uszkodzeń pod wpływem anomalii pogodowych, obumierania tkanek i deformacji. Nawożenie nalistne borem jest skuteczne w przywracaniu wigoru roślin po stresie okresu zimowego oraz w przyspieszaniu regeneracji.
Wapń ma istotny wpływ na regenerację rzepaku po zimie, szczególnie w kontekście jak najszybszej, prawidłowej eliminacji skutków stresu pozimowego na poziomie komórkowym roślin. W procesie wzrostu i regeneracji rośliny pełni funkcję regulacyjną i budulcową w komórkach oraz zapewnia jej stabilność. Niedobór wapnia może prowadzić do problemów z rozwojem rośliny, a także do obniżenia jej odporności na stresy środowiskowe i choroby.
Fosfor odgrywa ogromną rolę jako podstawowy składnik związków „energetycznych” (ATP I NADPH) roślin, szczególnie w początkowej fazie ich wzrostu po zimie. Wpływa na prawidłowe ukorzenienie roślin, wykształcenie ziarna i rozwój. Jest podstawowym składnikiem kwasów nukleinowych, bierze udział w syntezie białek, zwiększa też odporność na choroby oraz na uszkodzenia mechaniczne. Jego niedobór na początku okresu wegetacji wiosennej może prowadzić do opóźnienia wzrostu i osłabienia roślin, co ma wpływ na ich dalszy rozwój i plonowanie.
Cynk także ma dosyć istotne znaczenie w omawianych procesach, zwłaszcza w regeneracji systemu korzeniowego. Poprawia bowiem rozwój korzeni bocznych i włośników, zwiększając możliwości pobierania wody i składników odżywczych z gleby.
Rekomendowany program dokarmiania nalistnego
Sprawdzonym i skutecznym rozwiązaniem wspomagającym procesy regeneracyjne upraw ozimych po zimie jest dwuzabiegowy program dokarmiania nalistnego, opracowany przez specjalistów z Agrosimexu. W pierwszej aplikacji plantację zasila się w bor (B) i wapń (Ca), stosując preparat CaTS Tiosiarczan wapnia (5 l/ha) łącznie z nawozem Bolero bor (0,5 l/ha). Następnie po kilku dniach wykonuje się zabieg dokarmiający nawozem fosforowym ASX Fosfor plus (3 kg/ha) łącznie ze stymulacją aminokwasową w postaci produktu Protaminal (1 l/ha).
*Opracowanie pochodzi z Magazynu Rolniczego - Doradca Rolniczy NR 1. Pobierz najnowszy numer „Doradcy Rolniczego”. Bądź na bieżąco z praktycznymi zaleceniami i dowiedz się, jak przygotować uprawy na nowy sezon: https://agrosimex.pl/blog/doradca-rolniczy-nr-1-2026
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Kiedy najlepiej przeprowadzić polową ocenę przezimowania?
Wstępną ocenę wykonuje się na przedwiośniu, gdy gleba rozmarznie, a temperatura przez kilka dni utrzymuje się powyżej 5°C.
Jaka obsada pszenicy ozimej kwalifikuje plantację do pozostawienia?
Na dobrych kompleksach glebowych obsada powinna wynosić 90–150 szt./m2, natomiast na słabszych stanowiskach 110–180 szt./m2.Jakie są objawy żywej rośliny rzepaku w teście domowym?
Żywa roślina wykazuje przyrost młodych liści z pąka wierzchołkowego, a jej tkanki (pąk i korzeń) są szkliste, elastyczne i białe.Dlaczego fosfor jest ważny wczesną wiosną?
Fosfor dostarcza energię niezbędną do procesów metabolicznych (ATP) oraz wspiera intensywną odbudowę systemu korzeniowego.Co daje zastosowanie cynku po zimie?
Cynk stymuluje rozwój korzeni bocznych i włośników, co pozwala roślinie efektywniej pobierać wodę i składniki mineralne z gleby.Jakie składniki są kluczowe w strategii regeneracyjnej Agrosimex?
Program opiera się na sekwencyjnym podaniu boru, wapnia, fosforu oraz aminokwasów (biostymulacja).
