Dzięki pracom wielu hodowli i naukowców na całym świecie zidentyfikowano źródła odporności na najgroźniejsze i najważniejsze pod względem gospodarczym choroby rzepaku ozimego, czyli suchą zgniliznę kapustnych, zgniliznę twardzikową i czerń krzyżowych. Na rynku są też dostępne odmiany będące doskonałym narzędziem w zapobieganiu trudnej do identyfikacji chorobie spowodowanej wirusem żółtaczki rzepy. Natomiast wyhodowanie odmian kiłoodpornych przyniosło metodę na płynniejsze zmiany w płodozmianie na stanowiskach opanowanych przez sprawcę kiły kapustnych.
O ile ludziom udało się zyskać dużą świadomość swojej odporności na choroby, o tyle świat roślin nie jest już człowiekowi aż tak dobrze znany pod tym względem. A szkoda! Bowiem rośliny także wykształciły wiele mechanizmów obronnych. Można podzielić je na dwie kategorie:
wrodzone, do których należą te uwarunkowane są genetycznie. Ciekawym przykładem jest tu odporność rzepaku na suchą zgniliznę kapustnych. U odmian mających gen Rlm7 w miejscu infekcji pojawia się nekrotyczna obwódka, która uniemożliwia przedostawanie się grzybni patogenu na nieporażoną część liścia, dzięki czemu jego rozwój jest blokowany,
nabyte, których przykładem jest systemiczna odporność indukowana (ISR).
Sucha zgnilizna kapustnych
choroby rzepaku
To jedna z najgroźniejszych i najbardziej rozpowszechnionych chorób rzepaku, i w Polsce, i na świecie. Zakażenia pierwotne powodują dwa gatunki grzybów z rodzaju Leptosphaeria (stadium płciowe) – Leptosphaeria maculans i Leptosphaeria biglobosa. Natomiast sprawcą porażeń wtórnych jest grzyb w stadium konidialnym Phoma lingam. Bardziej szkodliwy jest gatunek Leptosphaeria maculans, ponieważ poraża podstawę łodygi, co przyczynia się do przerwania wiązek przewodzących i zamierania całej rośliny (często już na etapie stadium konidialnego grzyba). Straty w plonie nasion mogą sięgać nawet 50–60% i są one największe w okresie niedoboru wody. Objawy suchej zgnilizny kapustnych widoczne są na siewkach, liściach, łodygach i łuszczynach. Choroba ogranicza powierzchnię fotosyntetyczną roślin, a w wyniku porażenia łodyg dochodzi do zakłóceń w pobieraniu wody i składników pokarmowych.
Dzięki pracom hodowlanym powstały odmiany odporne na suchą zgniliznę kapustnych. W ich przypadku strategia odpornościowa bazuje głównie na genie Rlm7. Zawierające go dmiany z oferty ASX Nasiona to:
PT315 F1,
Aurelia F1,
Crossfit F1,
Darling F1,
ES Criterio F1,
Nairobi F1.
Zgnilizna twardzikowa
choroby rzepaku
Jest kolejną groźną chorobą rzepaku. Wywołuje ją „wszędobylski” grzyb Sclerotinia sclerotiorum. W sezonach z warunkami sprzyjającymi zgniliźnie twardzikowej spowodowane przez nią straty w plonie mogą sięgnąć nawet 70%. Do rozwoju choroby przyczyniają się te same okoliczności jak w przypadku rzepaku, czyli deszczowa pogoda, wysoka wilgotność gleby oraz temperatury na poziomie 20–25ºC. Ponadto właściwe środowisko dla grzyba tworzą opadające płatki kwiatowe, gromadzące się w rozgałęzieniach łodyg rzepaku lub u nasady liści. Szkodliwość choroby polega na niszczeniu łodyg i odcinaniu dopływu wody oraz składników pokarmowych do rozwijających się łuszczyn. Często dochodzi również do wyłamywania i wylegania łodyg.
Biorąc pod uwagę stopień możliwej szkodliwości zgnilizny twardzikowej, tym bardziej warte docenienia są efekty prac hodowlanych w postaci odmian o odporności na tę chorobę:
bardzo wysokiej – PT315 F1, ES Criterio F1, Kwazar,
wysokiej – Nairobi F1, Aurelia F1, Darling F1, Crossfit F1.
Czerń krzyżowych
choroby rzepaku
To jedna z najczęściej występujących chorób roślin krzyżowych i jest powszechna we wszystkich rejonach ich uprawy. Czerń krzyżowych może powodować straty w plonie na poziomie 15–20%. Wywołuje ją grzyb z rodzaju Alternaria. Rzepak najczęściej porażają gatunki: Alternaria alternata, Alternaria brassicae, Alternaria brassicicola. Objawy choroby widoczne są na siewkach, liściach, łodygach i łuszczynach. Czerń krzyżowych ogranicza powierzchnię asymilacyjną roślin. W przypadku porażenia łuszczyn szkodliwość wiąże się z gorszym wypełnieniem nasion. Dochodzi też do redukcji ich masy nasion, może również pojawić się część nasion zielonych.
Jedną z agrotechnicznych metod zapobiegania czerni krzyżowych jest uprawa rzepaku o podwyższonej odporności na tę chorobę. W ofercie ASX Nasiona cechują się nią odmiany:
na najwyższym poziomie: PT315 F1 i ES Criterio F1,
na wysokim poziomie: Nairobi F1, Aurelia F1, Darling F1 i Crossfit F1.
Wirus żółtaczki rzepy
choroby rzepaku
Długie, łagodne jesienie i mniej mroźne zimy sprawiają, że mszyce, które są wektorem wirusa żółtaczki rzepy (TuYV) – najgroźniejszego z występujących w uprawie rzepaku, dłużej żerują na plantacjach i zagrażają coraz większym ich powierzchniom. Wirus żółtaczki rzepy występuje na terenie całej Polski, a szczególnie w regionach, gdzie intensywnie uprawiane są m.in. rzepak, warzywa, burak cukrowy czy ziemniaki. Może on spowodować straty w plonie wynoszące nawet 50%. Zainfekowane rośliny rzepaku ozimego wykształcają mniej odgałęzień bocznych i nasion, w których spada zaolejenie, a wzrasta zawartość glukozynolanów. Porażone rośliny mają antocyjanowe przebarwienia liści, które występują na blaszce liściowej od brzegu do środka. Często dochodzi również do skarłowacenia całych roślin. Wirusa żółtaczki rzepy bardzo trudno zidentyfikować bezpośrednio na plantacji. Dopiero analiza laboratoryjna pozwala w 100% potwierdzić jego obecność.
Trzeba pamiętać o tym, że tej choroby wirusowej nie można zwalczyć przy użyciu środków chemicznych. Jedyną skuteczną metodą zapobiegania jej występowaniu jest uprawa odmian odpornych, wśród których są m.in.:
PT315 F1,
Nairobi F1,
Aurelia F1,
Darling F1,
Crossfit F1.
Kiła kapustnych
choroby rzepaku
Choroba, która najczęściej pojawia się na obszarach intensywnej uprawy roślin z rodziny kapustowatych. Jej sprawcą jest pasożytniczy pierwotniak Plasmodiophoria brassicae. Symptomy kiły pojawiają się już jesienią w postaci fioletowych przebarwień na liściach (często błędnie diagnozowanych jako niedobór fosforu) oraz niewielkich narośli na korzeniach. Zainfekowany system korzeniowy roślin gorzej pobiera wodę i składniki pokarmowe z gleby. Kiła kapustnych to choroba podstępna i trudna do zwalczenia. Jej sprawca może się dostać na pole z sąsiedniej uprawy lub wraz z chwastami z rodziny kapustowatych, a także podczas wykonywania zabiegów maszynami, które wcześniej wjeżdżały na zainfekowane plantacje. Niestety, kiła kapustnych sprawia, że powinno się zaniechać uprawy rzepaku na danym stanowisku nawet na 6–7 lat. Walka z nią jest o tyle trudna, że nie ma chemicznych rozwiązań do jej eliminacji. Można jedynie posiłkować się takimi metodami agrotechnicznymi, jak właściwy płodozmian, usuwanie chwastów z rodziny kapustowatych i wapnowanie gleby. Przejściowym rozwiązaniem jest wybór odmian rzepaku odpornych na tę chorobę, ale nie zaleca się ich wielokrotnej uprawy na stanowisku zakilonym, ponieważ może to prowadzić do namnażania szczepów kiły, które przełamią genetyczną odporność.
Decydując się na uprawę odmian kiłoodpornych, trzeba unikać bardzo wczesnych siewów, ale przede wszystkim należy sprawdzić, czy ich odporność jest potwierdzona odpowiednimi badaniami, jak w przypadku:
Crossfit F1,
ES Criterio F1.