Metody niechemiczne w uprawie marchwi i pietruszki
Podstawowym celem produkcji roślinnej, w tym uprawy marchwi i pietruszki, jest uzyskanie jak najwyższego plonu o jak najlepszej jakości. Czynnikami ograniczającymi zarówno ilość, jak i jakość warzyw są mikroorganizmy chorobotwórcze, w tym grzyby i organizmy grzybopodobne.
W ostatnich latach obserwuje się dynamiczny rozwój niechemicznych metod ochrony roślin, w tym rozwiązań biologicznych. Nie jest to jedynie przejaw zmieniających się trendów rynkowych czy presji regulacyjnej, lecz efekt licznych badań potwierdzających skuteczność tych rozwiązań, ich bezpieczeństwo dla środowiska oraz pozytywny wpływ na zdrowotność roślin.
Poniżej przedstawiono krótką charakterystykę chorób grzybowych marchwi i pietruszki, a w tabeli wykaz dostępnych substancji niechemicznych i chemicznych wykorzystywanych w ochronie tych gatunków.
Przegląd chorób grzybowych marchwi i pietruszki
Skuteczna walka z patogenami zaczyna się od ich poprawnej identyfikacji. Choroby grzybowe mogą atakować warzywa korzeniowe na każdym etapie – od kiełkowania w gruncie, przez intensywny wzrost naci, aż po okres składowania w przechowalniach. Poniżej znajduje się szczegółowa charakterystyka najczęstszych zagrożeń, z którymi mierzą się polscy producenci marchwi i pietruszki, wraz ze wskazaniem warunków sprzyjających ich rozwojowi.
1. Zgorzel siewek
To choroba, którą wywołują Pythium spp. i Fusarium spp. Może występować od momentu kiełkowania nasion marchwi i pietruszki do fazy 3–4 liści. Jej objawem jest przewężenie i gnicie szyjki korzeniowej. Porażone siewki więdną, żółkną i zasychają.
2. Alternarioza naci
W przypadku alternariozy naci marchwi sprawcą jest Alternaria dauci. Natomiast chorobę pietruszki wywołuje Alternaria alternata. Pierwsze objawy chorobowe pojawiają się na naci i ogonkach liściowych najstarszych liści obu gatunków w postaci drobnych brązowoczarnych plam. W miarę rozwoju infekcji plamki rozrastają się i łączą ze sobą. Blaszka liściowa wokół nich szybko żółknie. Zainfekowane liście tracą właściwości asymilacyjne, a w przypadku silnego porażenia następuje przedwczesne zasychanie naci, co skutkuje obniżeniem jakości i wielkości plonu korzeni.
3. Czarna zgnilizna korzeni marchwi
Jej sprawcą jest Alternaria radicina. Na korzeniach marchwi przed zbiorem i w czasie długotrwałego składowania powstają brunatnoczarne zagłębione plamy, które przybierają różne rozmiary i kształty. Przy dużym nasileniu choroby mogą pokryć całe korzenie. Największe straty czarna zgnilizna wyrządza na plantacjach nasiennych, powodując zamieranie korzeni w okresie tworzenia kwiatostanów.
Porażone zostają też nasiona, które stają się pierwotnym źródłem infekcji na plantacjach marchwi w pierwszym roku. Zarówno alternariozie naci, jak i czarnej zgniliźnie korzeni marchwi sprzyjają wysoka wilgotność powietrza i temperatury w przedziale 20–30°C. Infekcja może nastąpić również w warunkach niższej temperatury, poniżej 8°C. Kilkudniowe okresy ciepłej i deszczowej pogody sprzyjają szybkiemu porażeniu roślin.
4. Mączniak prawdziwy
To choroba wywoływana przez grzyb Erysiphe heraclei. Jej pierwsze objawy widoczne są na najmłodszych liściach i ogonkach liściowych marchwi i pietruszki. Mają one postać pojedynczych białych plam mączystego nalotu grzybni, pokrytych drobnymi czarnymi zarodnikami. W warunkach dogodnych dla rozwoju patogenu (ciepłe dni i wilgotne noce) plamy zwiększają się, w rezultacie pokrywając całą roślinę. Porażone egzemplarze żółkną i stopniowo obumierają, co prowadzi do zahamowania ich wzrostu i zmniejszenia plonu korzeni.
5. Szara pleśń
Grzyb Botrytis cinerea powodujący szarą pleśń to polifag, który poraża wiele gatunków roślin warzywnych. Sprawca choroby zimuje na różnych uprawach, na resztkach roślinnych lub w formie sklerocjów w glebie. Szara pleśń najczęściej występuje w początkowym okresie przechowywania marchwi i pietruszki.
Jej pierwsze symptomy to wodniste brunatne plamy, na których w miarę rozwoju infekcji pojawia się charakterystyczny szary pylisty nalot. W późniejszych fazach na powierzchni korzenia tworzą się drobne czarne sklerocja. Zainfekowane warzywa gniją, tworząc ogniska zakaźne dla sąsiednich roślin.
6. Zgnilizna twardzikowa
Sprawcą tej choroby jest Sclerotinia sclerotiorum. Jej symptomy pojawiają się zwykle pod koniec okresu wegetacji lub w czasie składowania. Choroba rozwija się u nasady ogonków liściowych w postaci ciemnobrązowych wodnistych plam. Z czasem widoczny jest obfity puszysty biały nalot grzybni z czarnymi sklerocjami. W uprawie polowej pierwotnym źródłem infekcji są sklerocja grzyba zimujące w ziemi. Do zakażeń pozbiorczych dochodzi najczęściej podczas wykopywania i transportu warzyw do przechowalni.
7. Rizoktonioza
Wywoływana przez Rhizoctonia carotae choroba pojawia się zazwyczaj w okresie przedzbiorczym i w czasie przechowywania. Pierwsze symptomy na korzeniach mają postać drobnych zagłębień w kształcie kraterów, pokrytych biało-szarą grzybnią. W miarę rozwoju choroby grzybnia żółknie, a na jej powierzchni pojawiają się brązowoczarnych sklerocja.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
1. Jakie są najgroźniejsze choroby marchwi podczas przechowywania? Największe straty w przechowalniach generują szara pleśń, zgnilizna twardzikowa, czarna zgnilizna korzeni oraz rizoktonioza. Kluczowe jest unikanie uszkodzeń mechanicznych podczas zbioru.
2. Czy metody niechemiczne są skuteczne w ochronie warzyw korzeniowych? Tak, liczne badania (m.in. Instytutu Ogrodnictwa-PIB w Skierniewicach) potwierdzają, że rozwiązania biologiczne i niechemiczne są skuteczne, bezpieczne dla środowiska i mogą być stosowane profilaktycznie w celu poprawy zdrowotności roślin.
3. W jakich warunkach najszybciej rozwija się alternarioza? Rozwojowi alternariozy sprzyja wysoka wilgotność powietrza oraz temperatury w zakresie 20–30°C, choć infekcje mogą zachodzić nawet przy temperaturach poniżej 8°C podczas deszczowej pogody.
4. Jak rozpoznać mączniaka prawdziwego na marchwi? Charakterystycznym objawem są białe, mączyste plamy na liściach i ogonkach liściowych, które z czasem mogą pokryć całą powierzchnię rośliny, prowadząc do jej usychania.
