Od gleby do plonu - czyli jak poprawić żyzność gleby?
Definicja gleby autorstwa Prof. dr hab. Andrzeja Mocka mówi, że gleba obejmuje zewnętrzną warstwę skorupy ziemskiej ukształtowaną w wyniku integralnego oddziaływania klimatu i żywych organizmów na zwietrzelinę skalną w warunkach określonego reliefu, w ciągu pewnego przedziału czasu, przy wydatnym wpływie bezpośrednim lub pośrednim gospodarczej działalności człowieka. (Gleboznawstwo, pod red. Andrzeja Mocka, PWN, Warszawa 2019)
Zatem gleba to efekt współdziałania różnych czynników środowiskowych, w tym człowieka. Produkując żywność, najbardziej interesuje nas żyzność gleby, czyli jej zdolność do zaspokajania potrzeb roślin w zakresie dostępu do wody, powietrza i składników odżywczych. Człowiek w przeszłości współtworzył gleby, a teraz gospodarując nimi, bierze udział w kształtowaniu ich żyzności.
W dobie zmian klimatycznych i intensyfikacji produkcji rolniczej utrzymanie wysokiej żyzności gleby staje się jednym z najważniejszych wyzwań współczesnego rolnictwa. Jakie działania wpływają korzystnie na żyzność gleby? Co warto robić, by zwiększyć urodzajność gleb lub ustabilizować potencjał plonotwórczy gleb? Przedstawię kilka kluczowych zabiegów, które poprawiają właściwości gleby i zasobność gleby.
Dbałość o glebę i właściwe zabiegi agrotechniczne korzystnie oddziałują na żyzność i stan gleby, tworząc idealne warunki dla wzrostu roślin.
Wspieranie aktywności biologicznej gleby – ogranicza spadek żyzności gleby i wspiera środowisko glebowe.
Wspieranie aktywności biologicznej - a odbudowy żyzności gleby
Żyzna gleba to taka, która tętni życiem. Mikroorganizmy glebowe biorą udział w procesie rozkładu podłoża skalnego, rozpuszczają minerały, tworzą minerały ilaste. Ponadto mikroorganizmy glebowe wraz z roślinami określają kierunek i charakter zachodzących w glebie procesów geochemicznych oraz całość przemian powiązanych z ich właściwościami fizyczno-chemicznymi. W 1 gramie żyznej gleby żyją często miliardy bakterii, które przerabiają mnóstwo substancji organicznych i mineralnych, m.in. tworząc próchnicę, poprawiając strukturę gleby, dostępność składników pokarmowych, odżywiając rośliny czy chroniąc uprawy przed patogenami. Aktywność mikroorganizmów glebowych decyduje o produktywności biologicznej gleb, o zdolności do detoksykacji gleb czy tempie ich rekultywacji.
Aktywność biologiczną gleb można wspierać wzbogacając glebę sprawdzonymi rzetelnymi preparatami zawierające konkretne szczepy mikroorganizmów glebowych, spełniających pożądaną rolę w danym stanowisku. Rzetelny produkt będzie miał szczegółowo opisany skład na opakowaniu, tak jak to jest w przypadku produktu biologicznego Delsol Plus, którego skład jest następujący: Bacillus subtilis LMG 12379 4,18 jtk/g, Pseudomonas putida LMG S-32917 8,17 jtk/g, Trichoderma harzianum THM 308 1,37 jtk/g czy nawóz Rhizosum N, zawierający Azotobacter salinestris 9690 1,3 x 107 jtk/g produktu. Preparat Delsol Plus jest określany jako regenerator gleb. Zawarte w nawozie mikroorganizmy glebowe odpowiadają za udostępnianie roślinom z gleb fosforu, żelaza i cynku, ograniczanie porażenia przez grzyby chorobotwórcze z rodzajów: Pythium, Phytophtora, Rhizoctonia, Phoma, Botrytis, Aphanomyces, Verticilium. Ponadto mikroorganizmy zawarte w preparacie Delsol Plus stymulują wzrost roślin poprzez produkcję hormonów roślinnych, w tym auksyn, silnie pobudzających rozwój systemu korzeniowego. Nawóz Delsol Plus przyspiesza kiełkowanie roślin i zwiększa ich odporność na warunki stresowe, co wpływa na wzrost roślin. Z kolei działanie Rhizosum N polega przede wszystkim na pozyskiwaniu azotu z powietrza i udostępnianiu go roślinom uprawnym. Poza tym rośliny uprawne rosnące na glebach zaszczepionych bakteriami Azotobacter salinestris 9690 mają lepiej rozwinięty system korzeniowy i pobierają więcej składników mineralnych i wody z gleb, co wpływa na rozwój roślin.
Wapnowanie gleby - fundament prawidłowego jej odczynu
W glebie wszystko jest ze sobą powiązane. Odczyn gleby to parametr, mający wpływ na szereg jej właściwości, w tym skład mikrofauny glebowej oraz dostępność składników odżywczych dla roślin. Największa dostępność makroelementów (poza magnezem) z gleby dla roślin jest na stanowiskach o odczynie od lekko kwaśnego do obojętnego (pH 6-7,5). Skuteczność nawozów wzrasta gdy aplikujemy je do gleb o obojętnym odczynie. To bezpośrednio wpływa na zasobność gleby. Ważna jest regularna kontrola odczynu gleby oraz wapnowanie gleby w zależności od potrzeb. Do tego celu najczęściej są wybierane wapna węglanowe, co jest bardzo dobrą opcją.
Z jednej strony te nawozy dobrze odkwaszają gleby, a z drugiej strony dostarczają wapnia, który jest składnikiem strategicznym, ponieważ łączy agregaty glebowe w gruzełki, tworząc strukturę gruzełkowatą gleby, czego efektem jest poprawa struktury gleby. Regularna regulacja odczynu gleby wapniem poprawia jej właściwości fizyczne, a co za tym idzie zwiększa żyzność stanowiska. Najwyższą reaktywnością cechują się wapna z młodych pokładów jak np. Wapniak Kornicki czy Żywa kreda H+.
Wapnowanie to podstawowy zabieg agrotechniczny ograniczający kwasowość gleby i poprawiający jej strukturę oraz zwiększający żyzność gleby.
Zawartość materii organicznej odgrywa kluczową rolę w tworzeniu próchnicy i poprawie właściwości gleby.
Substancja organiczna w glebie jest ważna!
Obieg materii organicznej w glebie to ciągły proces przemian resztek roślinnych, zwierzęcych i mikroorganizmów, prowadzący do powstawania próchnicy oraz uwalniania składników pokarmowych potrzebnych roślinom. Jest to jeden z najważniejszych procesów warunkujących odpowiednią żyzność gleby. Źródłem cennej materii organicznej i składników odżywczych są poplony, międzyplony, nawozy organiczne i resztki pożniwne.
Wywożenie resztek po zbiorczych z pól to błąd agrotechniczny, strata dla gleby i gospodarstwa. Resztki pożniwne w dobie ograniczanej produkcji zwierzęcej, to często jedyne źródło materii organicznej do tworzenia próchnicy glebowej. By pozostałości po zbiorach wzbogacały glebę, należy zadbać o prawidłowy rozkład materii organicznej, który polega na rozdrobnieniu resztek oraz ich wymieszaniu z glebą z jednoczesnym równomiernym rozmieszczeniem materii organicznej w wierzchniej warstwie profilu glebowego (na 1 tonę resztek ok 1-1,5 cm gleby). Następnie mezofauna glebowa z mikroorganizmami glebowymi rozkładają resztki organiczne, udostępniając roślinom następczym składniki mineralne, co zwiększa urodzajność stanowiska i zawartość próchnicy. By proces rozkładu resztek roślinnych sprawnie zachodził, mikroorganizmy glebowe muszą mieć dostęp do azotu, który jest dla nich źródłem energii.
Część resztek po zbiorczych nie ulega pełnemu rozkładowi i przekształca się z czasem w próchnicę, co zwiększa zdolność gleby do zatrzymywania wody i składników odżywczych dla roślin uprawnych, poprawia strukturę gleby i ogólną aktywność biologiczną gleb. By zainicjować proces humifikacji, zwłaszcza na lekkich, uboższych stanowiskach, warto zastosować kwasy humusowe np. z preparatu Rosahumus 3 kg/ha. Gdy w gospodarstwie nie ma dostępu do nawozów organicznych, warto w polach regularnie aplikować kwasy humusowe, które budują potencjał gleb, intensyfikując procesy próchnicotwórcze. Do tych zabiegów doskonale sprawdzają się kwasy humusowe pochodzące z leonardytów (Rosahumus, ActiHumus Pro), surowca o wyższej reaktywności niż węgiel brunatny.
Nie zubażać gleb - czyli dlaczego należy zadbać o utrzymanie żyzności gleby
W dzisiejszych czasach dużo się mówi o analizach gleby, jednak nadal wiele gospodarstw nawozi rośliny po omacku, bez znajomości stanowiska. To błąd, który przynosi straty finansowe, wynikające z często niewłaściwego stosowania nawozów mineralnych, oraz w wielu przypadkach obniżenie żyzności gleby. Ostatni sezon był trudny, płody naszych ziem są często nisko wycenione. Coraz częściej pojawia się temat wdrażania koniecznych oszczędności. Pamiętajmy jednak, że wszystko trzeba robić z umiarem, ponieważ gleby nie da się oszukać. Idąc za Prof. UPP dr hab. Jarosławem Potarzyckim, zwróćmy uwagę na grafikę poniżej.
Gdy oczekujemy dobrych plonów na glebach o średniej zasobności, powinniśmy nawozić zgodnie z potrzebami pokarmowymi roślin, jeśli nie chcemy doprowadzić do spadku żyzności gleby.
Gdy już ograniczamy dawki nawozów, połóżmy większy nacisk na zwiększenie ich efektywność. Nawóz granulowany Algasoil zawierający NPK z jodem oraz wzbogacony materią organiczną pochodzącą z alg morskich Sargassum ssp. odżywia rośliny i jednocześnie poprawia żyzność gleby. Stosuje się go w dawce 50-100 kg/ha, co znacząco podnosi efektywność całego nawożenia mineralnego i poprawia rozwój systemu korzeniowego roślin uprawnych.
Ustalając dawkę nawozów mineralnych i organicznych należy uwzględnić zasobność gleby.
Gleby w Polsce powstały głównie z utworów polodowcowych, piaszczystych, przez co cechują się niską zawartością próchnicy, a co za tym idzie niską pojemnością wodną gleby i małym kompleksem sorpcyjnym. Nasze gleby zazwyczaj mają naturalną skłonność do zakwaszania. Dlatego opisane w tym artykule działania, mające na celu utrzymanie żyzności gleby, powinny być standardową praktyką.
Poprawa żyzności gleby to proces długofalowy. Wymaga kompleksowego podejścia: łączenia zabiegów agrotechnicznych, biologicznych i nawozowych tj. wapnowanie gleby. Uprawiając rośliny uprawne, możemy podjąć wiele działań, mających na celu przywrócenie żyzności gleby, która pomijając aspekt ekologiczny, jest po prostu w naszym interesie.
